کودکانی که به دلایل مختلف در کسب زبان گفتاری ناموفق می مانند  نیازمند کمک ویژه ای در امر برقرای ارتباط با محیط خودشان هستند .

 موارد زیر راهنمایی است در جهت برقرای بهتر ارتباط با این کودکان :

v    نام اشیایی که در محیط هست را برای کودک بگوئید .

v    با تقلید صداها بازی های جالبی  انجام دهید

v  هر صدای را که کودک تقلید می کند به عنوان گفتار بپذیرید اما هرگز از صحبت بچگانه جلوی کودک استفاده نکنید  .

v  سعی کنید بفهمید کودک چه میخواهد بگوید به این ترتیب او مجبور نخواهد شد آنرا تکرار کند .  سعی کنید او را تشویق کنید از بهترین کلماتی که می تواند استفاده کند .

v    کودک را تشویق کنید در حین بازی صداهای مختلفی تولید کند .

v    صداهای درستی که کودک تولید می کند تقلید کنید و سایر صداها را نیز تقلید کنید .

v    برای کودک داستان بخوانید اگر احساس می کنید تحمل آنرا دارد روی کلمات  و اعمال مختلف تاکید کنید .

v    برای بازیهای گروهی اسباب بازیهای صدادار تهیه کنید .

v    بازی های گروهی را که مستلزم استفاده از کلمات و صداها است تشویق کنید .

v  کلمات وصداهایی که گفتن آن می تواند جالب باشد را مطرح کنید . با عکسهایی برای تماشا کردن یا گوش دادن به داستان ، صحبت کردن را لذت بخش کنید .

v    صحبت کردن ارادی کودک را تشویق کنید .

v  سعی کنید فکری را که کودک می خواهد بیان کند کشف کید با اینکه در گفته های او اشتباهات زیادی مکن است باشد .

v  موقعیتهای را جور کنید که کودک در انجام اعمال کوچکی به شما کمک کند و هر کاری را که می کند توضیح دهید .

v  کارهای را کودک به طور روزمره انجام می دهد در غالب کلمات ساده برایش توضیح دهید . از کلماتی که نقش مرکزی در فعالیتهای او دارند استفاده کنید .

v    اسباب بازیهای بادی تهیه کنید بازیهایی انجام دهد که مستلزم استفاده از اندام گویای باشد .

v    وقتی عملی را انجام می دهد آن را با کلمات ساده توضیح دهید .

v  وقتی کودک نزدیک شماست از هر فرصتی برای صحبت کردن استفاده کنید . فرصت دهید تا گفته های شما را تقلید کند .

v  گفته های کودک را بسط دهید یک قاعده کلی این است که کلماتی که خود کودک بکار می برد را نگه داشته و کلماتی که حذف شده را به آن بیافزائید . مثال

کودک می گوید  : نشسته دیوار

مادر می گوید : او روی دیوار نشسته

v    در انجام خواسته های کودک پیش دستی نکنید اجازه دهید کودک به گونه ای خواسته ی خود را ابراز کند .

v    ادای چهره باعث انگیزش کودک می شود .

v         برای کودک شعر و سرودهای کودکانه بخوانید و همراه با ترانه ها کف بزنید .

v    کاری کنید که در ساعت بیداری کودک در حوزه شنوایی چیزهای بیشتری بشنود .

کارهای که باید از آن اجتناب کرد :

v    تصحیح اشتباهات گفتاری کودک با گفتن نه و گفتن اینکه اشتباه کرده است .

v    صحبت در مورد اشکالات گفتاری کودک در حضور دیگران

v    بصورت کلامی یا حالات چهره نشان دادن اینکه گفته های کودک غلط است .

v  محروم کردن کودک از غذا ،اسباب بازی و چیزهایی دیگر یا مجازات کردن کودک برای گفتار غلطی که دارد برای اینکه او را وادار به صحبت کردن بکنید.

v  قرار دادن کودک در یک موقعیت گفتاری که در توانش نیست و ممکن است تلاش او را برای صحبت کردن با شکست مواجه سازد.

v    عصبانی شدن در مقابل گفتار غلط او .

v  اصرار به کودک که صحبت کند و بوجود آوردن این احساس در او که چون صحبت نمی کند کمتر مورد قبول شماست.

v    صحبت كردن بدون انجام كاري ( بدون عمل )

v    زیاد صحبت کردن – چون باعث می شود که کودک فرصتی برای صحبت کردن پیدا نکند .

v  زیاد سوال کردن – به این ترتیب شما چیزی در اختیار کودک نمی گذارید از پرسیدن این چیه ؟ آن چیه  ؟ کودک چیزی نمی آموزد .

v  استفاده از گفتار پیچیده – گفتار والدین باید کوتاه ، ساده ، عینی ( کلماتی استفاده شود که قابل دیدن باشد ) باشد .

v    بازیها را خیلی زود رها نکنید کودک باید  به بازی عادت کند .

               تهیه کننده:  جعفر قادری واحد   کارشناس گفتاردرمانی

 دیروز روز جهانی معلولین بود و هفته ای که در آن هستیم هفته معلولین است.

فرصتی تا در آن افرادی که به دلیل داشتن نقص جسمی یا ذهنی به درست یا غلط معلول خوانده میشوند و کسانی که دست اندر کار امور این افراد هستند بتوانند مسائل و مشکلاتشان را مطرح کنند ودر جهت یافتن راه حل هایی برای آنها تبادل نظرنمایند.

 معلولیت ممکن است دامنگیر هر کسی بشود بسیاری از افرادی که اکنون به خاطر ضربه مغزی یا ضایعه نخاعی در اثر تصادف و سوانح وابسته به ویلچر هستند در زمانی نه چندان دور در سلامت کامل به سر میبردند و پیش بینی این وضغیت را نمی کردند و مناسب نبودن خیابان ها و کوچه ها واماکن برای افراد ویلچر باند برای آنها تفکر برانگیز نبود.

 بی توجهی به مسائل مربوط به معلولین و شهروند درجه دو محسوب نمودن آنها نه تنها خلاف فرهنگ ایرانی و اسلامی ماست که بزرگانش فرموده اند:

بنی آدم اعضای یکدیگرند                 که در آفرینش ز یک گوهرند

چو عضوی به درد آورد روزگار              دگر عضوها را نماند قرار

بلکه خلاف دور اندیشی واقع بینانه و آینده نگری شخصی نیز هست.

در سالی که گذشت علی رغم فعالیتها و اقدامات مثبتی که از طرف دولت جدید اجرا گردید و گامهای مثبتی که در این جهت برداشته شد اما قانون جامع حمایت از معلولین همچنان در چنبره کمبود بودجه و عدم ضمانت اجرایی گیر کرده و روی کاغذ مانده است.

امید واریم سال دیگر بتوانیم از اجرایی شدن این قانون ابراز خوشنودی کنیم.

تا به حال سه دور از بازی انجام شده (در سه جمعه متوالی) دور اول و دوم تیم ما پیروز شده و دور سوم متاسفانه شکست خورده است.

اعضاء تیم مرکز توانبخشی مهدیه:

آقایان صادق اسدی- ایرج صباح- کوشان نامه ای -جلال جوادی- حمیدرضا صداقت خواه - هادی حیدریان 

(جهت اطلاع: نهایتا" تیم شطرنج توانبخشی مهدیه همدان در این مسابقات بعد از تیم همدان شطرنج به مقام دوم رسید و بر روی دو میز چهار و شش به مقام اول رسید.)

۱- روند آموزشی کودکان کم توان ذهنی از همان اولین بر خورد شروع می گردد اگر در اولین برخوردنقش وخاطره خوبی از شما در ذهن کودک باقی نماند ممکن است مدتها در پذیرش شما برای آنکه بتوانید با او ارتباط  خوبی برقرار کنید دچار مشکل شوید.

زمانی که منتظر کودک وخانواده او برای ورود به کلاس یا مرکز هستید تصور کنید کودکی که اکنون وارد کلاس می شود راقبلا بارها دیده اید واو را می شناسید. تیپ و قیافه ظاهری کودک نباید همان احساس و در نتیجه برخوردی را که دیگران از خود نشان می دهند که ممکن است بر خوردی سرد یا ترحم آمیز یا ناراحتی باشد در شما ایجاد نماید.

  باید رفتاری مانند کودکان عادی داشته باشید حتی اگر به احتمال زیاد او اصلا توجهی به شما نشان ندهد. سلام وعلیک گرمی بکنید و دست او رابگیرید با او دست بدهید وزود دستش را رها نکنید مگر اینکه احساس کنید او ممکن است از اینکه دستش در دست شماست خوشش نیاید و احساس امنیت نکند.

   تاثیر مثبت  بر کودک و خانواده او تنها به برخورد خوب اولیه محدود نمی شود بلکه مرتب بودن درمانگر یا مربی وخوش رو بودن او همچنین محیطی که به آن وارد می شود تاثیر بسزایی در ایجاد حس امنیت و آرامش و اعتماد در کودک دارد.

برقراری ارتباط خوب شرط اساسی و اولیه در شروع یک بر نامه درمانی منسجم و راه گشا می باشدو زمان نیزازاهمیت آن نمی کاهد یعنی هر بار که مربی با کودک مواجه می شود با ید با روی گشاده و کلماتی محبت آمیز از او استقبال کند .

 2-  بعد از برقراری ارتباط مناسب با کودک ارزیابی موارد مختلف از حرکات درشت و ظریف وهماهنگی های چشم ودست و موارد شناختی و مهارتهای حسی و انجام امور روزمره و چگونگی برقراری ارتباط با محیط و اطرافیان و اسباب بازی ها و ... از او انجام میشود. گاهی ممکن است مفید باشد که ارزیابی چند روز به تاخیر بیافتد تا کودک به محیط جدید بیشتر آشنا شود و ارزیابی دقیق تری از او به عمل آید.

آنچه که در ارزیابی های کودک به دست آمده است نقطه شروع درمان برای اوست اما از انجا که در مراکز سعی میشود کودکانی که در یک کلاس قرار میگیرند علی رغم  تفاوت های فردی حتی الامکان شباهت هایی با هم داشته باشند و برنامه های کلاسی باید در هر ساعت مشخص باشد دو نوع آموزش برای هر کودک وجود دارد یکی آموزش های گروهی و یکی هم انفرادی که در اموزش های گروهی نیزباید  توجه خاصی به توانایی های خاص هر کودک شود .

باید توجه نمود که  هر کودک عقب مانده ی ذهنی که شما با او مواجه میشوید ممکن است با همه کودکان دیگر از نظر آموخته ها، رفتار یادگیری و انتظاری که از او برای یادگیری می رود  متفاوت باشد.   

آنچه که در آموزش این کودکان اهمیت اساسی دارد این است که خانواده و اطرافیان و درمانگران احساس کنند که برنامه ای که به کودک داده شده است مناسب اوست و بتدریج پیشرفت محسوسی در امور مختلف از جانب کودک مشاهده می شود.

  3-آموزش مر حله ای و پلکانی در روند درمانی و آموزشی این کودکان اهمیت حیاتی دارد0

برای کودکان عادی در مهد کودک ها این مسئله چندان رعایت نمی شود به عنوان مثال ممکن است چندین رنگ با هم آموزش داده شود و بتدریج کودکان نسبت به رنگها شناخت کافی بدست می آورند.

اما در مورد کودکان MR  آموزش به این طریق موجب وقت تلف کردن می شود. باید در ارزیابی به عمل آمده مرحله ای که کودک در آن قرار دارد مشخص شود و آموزش از همانجا ادامه یابد.

به عنوان مثال اولین مرحله در اموزش های مربوط به رنگ شناخت همرنگی است یعنی کودک باید بتواند در این مرحله قطعات همشکل را با توجه به تفاوت رنگشان از هم تفکیک نماید. اگر کودکی در این مرحله قرار دارد در مرحله بعد باید دسته بندی رنگها را فرا بگیرد.یعنی بتواند  قطعات مختلف که شکلهای متفاوتی دارند را بدون توجه به این تفاوت و با توجه به کیفیت رنگشان جدا کند .

در مرحله بعد آموزش نام رنگها را البته با یک رنگ که بهتر است به علت آسانتر بودن بیان آن رنگ آبی باشد شروع می کنیم و پس از آنکه بعد از چند روز رنگ آبی را خوب یاد گرفت و برایش به اصطلاح جا افتاد رنگ دیگری را شروع می کنیم و به این صورت رنگها را بصورت تک تک و ابتدا رنگهای اصلی و سپس رنگهای فرعی را آموزش می دهیم. در آموزش رنگها مرحله دیگری نیز وجود دارد که به آن رنگ سمبولیک می گوئیم  در این مرحله کودک باید تنها با مراجعه به حافظه بینائی خودش به ما جواب بدهد که مثلا موز چه رنگیه یا ماست چه رنگیه و از این قبیل.

کودک باید رنگهائی را که فرا گرفته در محیط اطراف نشان دهد و در بین اشیاء مختلف رنگ مورد نظر را پیدا کند یعنی آنها را به محیط تعمیم دهد. مرحله ای بودن در همه موارد آموزشی وجود دارد و هنر درمانگر و مربی کشف و رعایت این مراحل است.

از نکات  دیگری  که در آموزش کودکان MR  مهم است   به موارد دیگری اشاره می کنم:

ý    آموزش باید از ساده به پیچیده.و با تکرار و تمرین زیاد صورت گیرد.

ý    کودک نباید تحت فشار قرار گیرد بلکه سعی شود آموزش بصورت غیر مستقیم و با استفاده از بازی انجام شود.

ý    در بعضی از موارد آموزشی بهتر است از روش زنجیره معکوس استفاده شود ( مثل گره زدن )

ý  دقت شود که ارزیابی جای آموزش را نگیرد اگر معلوم شد که کودک قادر نیست تلاش بیشتری برای پاسخ دهی داشته باشد باید سریعا به او کمک شود تا احساس شکست و درماندگی در او نهادینه نشود .

ý  تحمل و استمرار در نشستن کودک را باید بتدریج بالا برد. کودکی که تحمل کمی در این موارد دارد را از ابتدا مجبور نکنید که مدت زمان زیادی روی صندلی بنشیند و یا کارهای با زمانبندی طولانی انجام دهد.

ý  تشویق کلامی و لمسی و لبخند بهترین تشویق ها برای کودکان عقب مانده ذهنی است برای نشان دادن خوشنودی خویش از کودک به خاطر تلاشش برای یادگیری و پاسخدهی هرگز تشویق را فراموش نکنید.

ý  برای کودکانی که عقب ماندگی ذهنی آنها در حد تربیت پذیر پایین می باشد بهتر است از برنامه های ادراکی- حرکتی و یکپارچگی حسی بیشتر استفاده شود.

-----------------------------------

مطالب دیگر مرتبط با موضوع در این وبلاگ

مربیان کودکان کم توان ذهنی چه خصوصیاتی باید داشته باشند؟